Wat bedoelen we met curriculum?
Een curriculum is het samenhangende geheel van wat leerlingen of studenten moeten leren, hoe zij dat leren, hoe zij laten zien dat zij het beheersen en hoe het onderwijs in tijd en volgorde is georganiseerd.
Daarmee is een curriculum meer dan een methode, studiegids, PTA, OER of verzameling modules. Die documenten zijn belangrijk, maar ze laten vaak maar een deel van het geheel zien. Het curriculum gaat juist over de samenhang tussen doelen, toetsing, onderwijsactiviteiten, planning en afspraken in het team.
Een krachtig curriculum geeft antwoord op vragen als: wat willen we dat leerlingen of studenten bereiken, hoe weten we of zij dat bereikt hebben, welke onderwijsactiviteiten helpen daarbij, in welke volgorde bouwen we kennis, vaardigheden en houding op, waar zitten overlap of hiaten en welke keuzes maken we als team, en waarom?
Beoogd, uitgevoerd en bereikt curriculum
Een handige manier om naar curriculumkwaliteit te kijken is het onderscheid tussen het beoogde, uitgevoerde en bereikte curriculum.
Waarom dit helpt
Curriculumkwaliteit ontstaat wanneer deze drie niveaus met elkaar in gesprek blijven. Niet als controle achteraf, maar als onderdeel van ontwerp en verbetering.
Beoogd curriculum
Dit is wat je vooraf ontwerpt en vastlegt. Denk aan kerndoelen, eindtermen, kwalificatiedossiers, leeruitkomsten, eindkwalificaties, toetsprogramma’s, leerlijnen en opleidingsprofielen.
Uitgevoerd curriculum
Dit is wat er daadwerkelijk gebeurt in lessen, modules, projecten, stages, practica, begeleiding en toetsing. Soms wijkt dit af van wat op papier staat.
Bereikt curriculum
Dit is wat leerlingen of studenten uiteindelijk laten zien. Welke doelen worden echt bereikt en welke onderdelen vragen om verbetering?
Waarom samenhang belangrijker is dan losse onderdelen
Veel teams hebben hun curriculum op onderdelen best goed op orde. Er zijn doelen, toetsen, lessen, modules en planningen. Het probleem ontstaat wanneer die onderdelen los van elkaar worden beheerd.
Dan krijg je vragen als: toetsen we eigenlijk wat we zeggen belangrijk te vinden, komen alle doelen voldoende aan bod, is de toetsdruk logisch verdeeld, bouwen leerjaren of modules goed op elkaar voort en weten collega’s van elkaar wat zij aanbieden?
Zonder overzicht blijven dit vaak losse discussies. Met een gedeeld curriculumoverzicht worden relaties zichtbaar. Je ziet dan niet alleen wat er in het curriculum staat, maar vooral hoe onderdelen elkaar versterken of juist in de weg zitten.
Een curriculum per onderwijscontext
De kernvragen zijn vergelijkbaar, maar de taal verschilt per onderwijssector.
In het vo
In het vo gaat het vaak over kerndoelen, eindtermen, PTA’s, basisvaardigheden, leerlijnen en afstemming tussen vaksecties.
In het mbo
In het mbo draait curriculumontwerp vaak om kwalificatiedossiers, kerntaken, werkprocessen, BPV, examinering en beroepsgerichte opdrachten.
In het hbo
In het hbo staan leeruitkomsten, beroepsproducten, toetsprogramma’s, modules, accreditatie en kwaliteitszorg vaak centraal.
In het wo
In het wo gaat het vaak over eindkwalificaties, academische leerlijnen, cursussen, keuzeonderwijs, toetsing en visitatie.
Hoe begin je met curriculumontwerp?
Begin niet met alles tegelijk. Kies een afgebakend deel van het curriculum, bijvoorbeeld één leerjaar, module, leerlijn, opleiding of toetsprogramma.
- Welke doelen of leeruitkomsten staan centraal?
- Waar komen deze terug in onderwijsactiviteiten?
- Hoe worden ze getoetst of zichtbaar gemaakt?
- Hoe is dit gepland in tijd en volgorde?
- Waar zien we overlap, hiaten of onlogische belasting?
- Welke keuzes moeten we als team maken?
Hoe Curriculum Playground hierbij helpt
Curriculum Playground maakt de samenhang in je curriculum zichtbaar. Je brengt doelen of leeruitkomsten, toetsing, planning en onderwijsactiviteiten samen in één gedeeld overzicht. Daarna kun je analyseren waar dekking ontbreekt, waar overlap ontstaat en waar de opbouw beter kan.
De waarde zit niet alleen in het overzicht zelf, maar in het gesprek dat daardoor ontstaat. Teams kunnen sneller zien wat er al goed staat, waar verbetering nodig is en welke keuzes logisch zijn.
Samengevat
Een curriculum is het samenhangende ontwerp van wat leerlingen of studenten leren, hoe zij dat leren, hoe zij dat aantonen en hoe het team dit organiseert. Een goed curriculum is zichtbaar, bespreekbaar en voortdurend in ontwikkeling.
Wie grip wil krijgen op curriculumkwaliteit, begint dus niet met nog een los document. Je begint met gedeelde taal, overzicht en een scherp gesprek over samenhang.